Polscy poeci XX wieku

Zachwyt nad materią - rzeźby, obok których nie przejdziesz obojętnie...

Od wieków rzeźbiarze kształtowali drewno, brąz , marmur i inne materiały tworząc postaci, a rzeźbiarstwo było ważnym a zarazem nieodłącznym elementem kultury i sposobem pozwalającym zrozumieć społeczeństwo- od popiersi wielkich przywódców po symboliczne role dyrektorów.

Spoglądając w przeszłość można odnaleźć setki słynnych rzeźb w historii świata: od zapierającej dech w piersiach, pięknej Wenus z Milo; przerażającą, wielką armię wojowników z terakoty zbudowanej dla ochrony cesarza chińskiego, po rzeźbę funkcjonalną i nowoczesną- taką, jakie tworzył Duchamp oraz obecną wśród nas przez chociażby symboliczną Statuę Wolności czy rzeźby Boccioniego z  wczesnego XX wieku.  Nie musisz być znawcą sztuki, by bez problemu rozpoznać 15 najsłynniejszych rzeźb w historii. Każda z nich odzwierciedla jej różnorodność, która nieustannie uruchamia wyobraźnię. Nierzadko oderwane od rzeczywistości, piękne, przewidywalne a niekiedy prowokujące- poznajcie rzeźby, który przetrwały próbę czasu!

Popiersie Nefertiti (1345 pne)

Popiersie Nefertiti które ukazuje piękną kobietę używającą czernidła na bazie węgla i ziół, która mocno barwiła usta czerwoną ochrą oraz wybielała swoją skórę mazidłami ze związkami ołowiu odkryto w warsztacie rzeźbiarskim Totmesa, nadwornego rzeźbiarza faraona Echnatona. Rzeźba jest wykonana z taką precyzją, że na popiersiu widoczne są oznaki starzenia się skóry w postaci zmarszczek oraz worków pod oczami, czego dowiodły badania tomograficzne. Rzeźba mająca 47 centymetrów wysokości i ważąca 20 kilogramów, wykonana z wapna i polichromowanego stiuku była niegdyś wzorcem do nauki rzeźbiarstwa, szczególnie nauki rzeźbienia oczu o czym świadczyć może brak jednego oka, którego oczodół wypełniono woskiem. Popiersie Nefertiti odkryte 6 grudnia 1912 r., znajduje się obecnie w Neues Museum w Berlinie.

Terakotowa armia (późny III w. pne)

Terakotowa Arrmia z Xi’an odkryta w 1974 roku i sukcesywnie udostępniana turystom do zwiedzania, gdzie zobaczyć można ją w Muzeum Xi’an Terakotowej Armii Pierwszego Cesarza Qin, składającym się z trzech krypt o głębokości od 4 do 8 metrów. Podziemne gliniane posągi należały niegdyś do wielkiego mauzoleum, które wzniósł dla siebie cesarz Qin Shi Huang Di, w III wieku p.n.e. Armia z terakoty wzbudza podziw głównie z powodu ogromu wkładu pracy przy jej wykonaniu- kiedy przyjrzymy się uważnie figurom dostrzeżemy detale: szczegóły zbroi, a także twarze terakotowych wojowników będące najlepszym dowodem na to, że przekona się, że powstali w dłoniach prawdziwych artystów. Ich twarze są niemal żywe, bo każda z nich jest inna (posiada indywidualne rysy) i przedstawia inne emocje. Rzeźby wojowników są realistyczne, a konie dzięki rozwianym grzywom i otwartymi pyskami wyglądają jak zastygłe w biegu. Wojownicy prowadzą konie i wozy, mają broń, noszą starannie wykonane mundury i kolczugi, a każdego z nich łatwo można przypisać do określonej służby. Chińczycy wierzą, że wojownicy jedynie śpią i czekają tylko na wezwanie do walki. Terakotowa Armia została uznana za ósmy cud świata, a od 1987 roku znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Nike z Samotraki (ok 190 pne)

Nike z Samotraki to jedna z najwspanialszych a zarazem najsławniejszych greckich rzeźb. Zwycięska Nike o wysokości 2, 45 m, wykonana z marmuru została odkryta na Samotrake, sanktuarium Kabirów w 1863. Powstanie rzeźby datuje się na ok. 190 p.n.e. , tuż po zwycięstwie Rodyjczyków nad Antiochem III. Być może jest ona dziełem Pytokritosa z Rodos. Ustawiona pierwotnie na dziobie okrętu, znajduje się obecnie w Luwrze w Paryżu.

Wenus z Milo (ok.130–100 pne)

Znana głównie pod rzymskim imieniem bogini miłości, jedna z najsłynniejszych greckich rzeźb- Wenus z Milo o wysokości 204 cm, została odkryta niedaleko ruin teatru na wyspie Melos. Rzeźba został sprzedana ambasadorowi Francji w Konstantynopolu, a następnie trafiła do Ludwika XVIII, który przekazał ją do Luwru. Jej twórcą jest prawdopodobnie Aleksander z Antiochii, którego imię widniało na podstawie posągu, która zaginęła zanim Wenus trafiła do Luwru. Artysta z pewnością wzorował się na starszych przedstawieniach Afrodyty. 

Dawid Donatella (1430–1440)

Dawid, którego pięknie wymodelowana nagość nie jest jedynym antycznym elementem wykonanej około 1430–1440 r. rzeźby. Florentyńczyk Donatello wykonał ją z wypalonego brązu ożywiając w ten sposób antyczną sztukę aktu. Poprzez wygiętą zgodnie z pozą kontrapostu sylwetkę nawiązał do dzieł greckich artystów.153 cm brązu było wielką rewolucją w europejskiej sztuce- Dawid napawa się swym triumfem, w ręku trzyma miecz filistyńskiego wojownika a  u jego stóp leży głowa budzącego strach Goliata zakuta w potężny hełm, który nie ochronił  przed małym pociskiem z procy. 

Dawid Michała Anioła (1501–1504)

Rzeźba Michała Anioła wykonana z białego marmuru, przedstawia nagiego Dawida o wysokości ok. 4 m,  z głową młodego mężczyzny i ciałem młodzieńca z kamieniem w ręku oraz zarzuconą na ramię procą z głową skierowaną w stronę przeciwnika chwilę przed pojedynkiem z Goliatem. Rzeźbę cechuje nadzwyczajne piękno, harmonia a zarazem równowaga poszczególnych części ciała. Początkowo przeznaczona do florenckiej katedry, a w 1504 roku ustawiona na Piazza della Signoria przed Palazzo Vecchio we Florencji (gdzie obecnie znajduje się kopia). Oryginał rzeźby, która była  jednym z symboli władców Florencji, mających bronić miasta i rządzić sprawiedliwie tak jak Dawid w swoim państwie, uznanej w renesansie za jedno z przedstawień ideału ludzkiej doskonałości, w XIX w. przeniesiono do Galerii Akademii we Florencji. 

Statua Wolności zaprojektowana przez Frédérica Auguste Bartholdi i zbudowana przez Gustawa Eiffela (1876–1886)

Posąg  Statuy Wolności o wysokości 46 m stojący u wejścia do portu w Nowym Jorku, symbolizujący wolność to dzieło franc. rzeźbiarza F.A. Bartholdiego, został odsłonięty w 1886 roku. Rzeźba jest darem narodu francuskiego dla USA z okazji 100. rocznicy uzyskania przez nie niepodległości. Statua bez wątpienia należy do wybitnych dzieł inżynierskich: składa się z ponad 300 miedzianych elementów montowanych do specjalnej stalowej konstrukcji nośnej, a na jej szczycie znajduje się platforma widokowa na około 40 osób, z której przez otwory w promienistym diademie posągu można oglądać panoramę miasta.

Myśliciel Rodina (1880)

Powstała w 1880 roku rzeźba wykonana w brązie przez Augusta Rodina, przechowywana w jego Muzeum w Paryżu przedstawia postać w głębokiej medytacji, wyraźnie zmagającej się z wewnętrznym konfliktem. Początkowo miała przedstawiać Dantego Alighieri przed wrotami piekieł. Odlew ukończono w 1902 roku, a dwa lata później wystawiono go na widok publiczny. Rzeźba stała się własnością Paryża i została przeniesiona do Hotelu Birion , następnie przekształconego w Muzeum Rodina.

Jedyna forma ciągłości w przestrzeni Umberto Boccioniego (1913)

Jedyna forma ciągłości w przestrzeni powstała w 1913 roku. Boccioni był czołowym przedstawicielem włoskiego futuryzmu i  twierdził,  że w malarstwie jak i rzeźbie należy przedstawiać nową formę, która będzie relacją pomiędzy przemieszczaniem się przedmiotu z jednego punktu do drugiego, a powszechną regułą zakładającą, że materia jest w ciągłym ruchu. Te filozoficzne poglądy pozwoliły futurystom tworzyć konstrukcje pełne dynamizmu. Rok wcześniej, tuż przed powstaniem swojej najsłynniejszej rzeźby, artysta samodzielnie proklamuje “Manifest rzeźby futurystycznej”, którego głównym założeniem jest rezygnacja z tradycyjnych materiałów takich jak marmur i brąz na rzecz betonu, szkła, tkaniny czy światła elektrycznego.

Fontanna Duchampa (1917)

Najzwyklejszy pisuar podpisany R.Mutt, zaprezentowany po raz pierwszy przez Duchampa w 1917 roku podczas wystawy “Społeczeństwa Zjednoczonych Artystów”. Wówczas była to jedna z najbardziej szokujących prowokacji dadaistycznych.  Nie bez powodu, bo w 2004 roku Fontanna została uznana przez 500 artystów i krytyków za najbardziej wpływowe dzieło dwudziestego wieku.

Mauzoleum Abrahama Lincolna zaprojektowane przez Daniel Chester French i rzeźbione przez braci Piccirilli (1920)

Pomnik upamiętniający  prezydenta Stanów Zjednoczonych Abrahama Lincolna, znajduje się w parku National Mall w Waszyngtonie. Jest to budynek przypominający Partenon- klasyczną grecką świątynię. Zbudowany na planie prostokąta i otoczony 38 kolumnami doryckimi z białego marmuru Colorado o wysokościach 13,4 m i średnicach 2,3 m., z których dwie stoją przy wejściu, a pozostałe 36 symbolizują 36 stany tworzące Unię w chwili śmierci Lincolna. We wnętrzu znajduje się posąg  przedstawiający zadumanego prezydenta siedzącego w masywnym fotelu autorstwa Daniela Chestera Frencha, wykonanego z kawałków georgijskiego marmuru tak dopasowanych, że posąg wygląda jakby wykonano go z jednolitej bryły. Z tyłu, nad głową Lincolna wyryto inskrypcję “W tej świątyni tak jak w sercach ludzi, dla których ocalił Unię, pamięć o Abrahamie Lincolnie zawsze będzie święta”. Na ścianach znajdziemy także słowa z dwóch jego wielkich przemówień . 

Ptak w przestrzeni Constantina Brancusiego (1923)

Najsłynniejsza z całej serii rzeźba wykonana jest z brązu i przedstawia sylwetkę ptaka w pozycji pionowej. Brancusi miał w związku z nią pracą pewne kłopoty, gdy w 1926 roku wysyłał ją na wystawę do Stanów Zjednoczonych- wówczas celnicy nie zechcieli uznać jej za dzieło sztuki, upierając się, że jest to część wykorzystywanej w przemyśle maszyny, w związku z czym wymaga ona zapłaty należnego cła. Po trwającym dwa lata procesie sąd uznał finalnie rację artysty i Amerykanie mogli podziwiać skrzyżowanie natury z cywilizacją. Rzeźba Brancusiego Ptak w przestrzeni wykonana z  brązu, wapienia i drewna- Ptak w przestrzeni, znajduje się w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. 

Balonowy pies Jeffa Koonsa (1994–2000)

 Koons nieustannie wzbudza kontrowersje wprowadzając Balonowego psa do wysokiej sztuki przedmiotów banalnych. Rzeźba, która odwzorowuje poskręcany balonik w kształt pieska, została niedawno w pomarańczowej wersji sprzedana za (jak dotychczas rekordową sumę wśród artystów żyjących) ok. 58 000 000 $. Balonowy pies należy do Celebration Series, w skład której wchodzą również inne zwierzęta: Balloon Swan, Balloon Monkey, czy Balloon Rabbit. Ta jedna z 20 rzeźb należących do serii, wysoka na ponad trzy metry, wykonana jest  z chromowanej stali nierdzewnej z transparentną powłoką, w pięciu wariantach kolorystycznych- niebieskiej, różowej, żółtej, pomarańczowej i czerwonej.  Jest unikatowa, a niektóre ‚modele’ nadal są produkowane.

Maman Louisa Bourgeoisa (1999)

Ta monumentalna rzeźba Louisa Bourgeoisa, postrach arachnofobów została stworzona w 1999 roku i przedstawia… pajęczycę. Rzeźba należy do serii przedstawień pająków wykonanych przez tę artystkę i została wykonana ze stali i marmuru. Według samego autora,  tematem rzeźby jest macierzyństwo, a pajęczyca ma reprezentować pozytywne cechy matek: siłę i opiekuńczość.

Cloud Gate Anish Kapoor (2004)

Zaprojektowana przez Anisha Kapoora, wzniesiona na placu w latach 2004–2006 rzeźba Cloud Gate potocznie zwana „Fasolką” ważąca około 100 ton została zbudowana  ze 163 blach ze stali nierdzewnej zespawanych ze sobą. Pomysłodawca  przyznał, że inspiracją do stworzenia rzeźby był wygląd ciekłej rtęci. Rzeźba położona jest na terenie parku Millenium w Chicago i niesamowicie odbija a jednocześnie lekko zniekształca panoramę miasta., stanowiąc miejsce pamięci z pewnością warte zobaczenia pomimo tego, że nie należy do najczystszych ze względu na dotykających ją turystów.  

Wiktoria Fiet

Gabriela Orłowska